Çocukluğumuzdan hatırladığımız bazı sesler vardır. Bazen televizyonda başlayan eski bir dizi, bazen yıllar önce izlediğimiz bir sinema filmi, bazen de akşam saatlerinde ailece ekran karşısına geçtiğimiz günler gelir aklımıza. Bir karakter konuşmaya başladığında onun sesi bize hiç yabancı gelmez. Hatta kimi zaman karakteri görmeden bile kimin konuştuğunu tahmin ederiz. Peki, hiç düşündünüz mü? Ekranda gördüğümüz o karakterlere sesleriyle hayat veren, sevinçlerini, üzüntülerini ve heyecanlarını bize hissettiren sanatçıların hikâyeleri nasıl başladı?
İşte bugün biraz geçmişe uzanmak, çocukluk yıllarımızda izlediğimiz yapımlara yeniden göz atmak ve o unutulmaz seslerden birinin sanat yolculuğunu konuşmak istiyorum. Bu yolculuğun konuğu, küçük yaşlardan itibaren sanatın farklı alanlarında kendine yer açan, yıllar içerisinde sesiyle pek çok karakteri hayatımıza taşıyan Birtanem Candaner.
Kendisinin hikâyesine baktığımızda yalnızca bir seslendirme sanatçısının kariyerini değil, çocukluk yaşlarından itibaren sanatla iç içe büyüyen ve zaman içerisinde kendi yolunu çizen bir insanın emek dolu serüvenini görüyoruz. Üstelik bu hikâyenin başlangıcında bir mikrofon, biraz çocukluk heyecanı ve belki de o günlerde gelecekte nasıl bir sanat yolculuğunun kendisini beklediğinden habersiz küçük bir Birtanem var.
SANATLA TANIŞMAK İÇİN BÜYÜMEYİ BEKLEMEDİ
Birtanem Candaner’in sanat yolculuğu, birçok kişinin meslek hayatına başladığı yaşlardan çok daha önce, çocukluk döneminde şekillenmeye başladı. 1979 yılında İstanbul Bale Sanat Merkezi’nde bale derslerine başlayan Candaner, henüz küçük yaşlardayken sanatın disiplinli dünyasıyla tanıştı.
Ardından Türkiye’nin ilk bale koreograflarından Sait Sökmen’in teşvikiyle ritmik jimnastiğe yöneldi. Avrupa ve dünya şampiyonlukları bulunan antrenörü Venettadir Mihailova ile çalışmalar gerçekleştirdi. Katıldığı gösteriler ve organizasyonların yanı sıra ritmik ve aletli jimnastikte minikler kategorisinde Türkiye birinciliği elde etti. Balkanlarda Türkiye’yi temsil etme hakkı kazanması ve millî mayo giymesi de bu dönemin önemli başarıları arasında yer aldı.
Şimdi bir düşünelim… Bir tarafta bale dersleri, diğer tarafta jimnastik çalışmaları, gösteriler ve yarışmalar. Henüz çocuk yaşta bu kadar farklı deneyimin içerisinde bulunan birinin ilerleyen yıllarda sanat hayatına devam etmesine şaşırmamak gerekiyor. Görünen o ki küçük Birtanem’in hayatında sanatın yeri çoktan ayrılmıştı.
Üstelik kamera karşısına geçmesi için de fazla beklemesi gerekmeyecekti.
YEŞİLÇAM’DAN RADYO MİKROFONUNA UZANAN YOL
Candaner’in oyunculuk serüveni 1970’li yılların sonunda başladı. Çocuk oyuncu olarak kamera karşısına geçtiği bu dönemde farklı sinema yapımlarında yer aldı. Antepli, Yaşamak Seninle Güzel, Hor Görme Garibi, Hasret Yorgunu, Zavallılar ve Öksüzler gibi yapımlar, çocukluk dönemindeki oyunculuk çalışmalarından bazılarıydı.
O yılların Yeşilçam dünyasını düşününce insanın yüzünde ister istemez bir tebessüm oluşuyor. Setlerin hareketli atmosferi, kamera arkasındaki telaş, oyuncuların hazırlıkları ve bütün bu koşuşturmanın arasında işini yapmaya çalışan küçük bir çocuk… Belki de o günlerde yapılan çalışmalar, ileride karşılaşacağı sanat dünyasına dair ilk önemli tecrübeleriydi.
Ancak Candaner’in hayatında yeni bir kapı açılmak üzereydi. Bu kez karşısında kamera değil, bir radyo mikrofonu vardı.
Henüz yedi yaşındayken İstanbul Radyosu Çocuk Saati programı için seslendirmeci arandığını öğrenen annesi, onu sınavlara götürdü. Sınavları başarıyla geçen Candaner, böylece radyo dünyasına ilk adımını attı. Çarşamba günleri kayıt yapılıyor, cumartesi günleri ise hazırlanan program dinleyicilerle buluşuyordu.
Burada annesinin desteğini ayrıca anmak gerekiyor. Çünkü bazen bir çocuğun hayatında önemli bir değişime neden olan şey, onun yeteneğini fark eden ve ilk adımı atması için yanında duran bir aile büyüğüdür. Candaner’in hikâyesinde de annesinin bu desteği unutulmaması gereken ayrıntılardan biri.
Küçük yaşta başlayan radyo deneyimi, onun sesini kullanma ve mikrofon karşısında kendini ifade etme becerisini geliştirdi. Belki de o günlerde cumartesi yayınını bekleyen küçük Birtanem, yıllar sonra sesinin farklı karakterlerle milyonlarca insana ulaşacağını henüz bilmiyordu.
İLK DUBLAJ, TEK KELİMELİK BİR REPLİK!
Birtanem Candaner’in profesyonel seslendirme dünyasına geçişi de oldukça erken yaşlarda gerçekleşti. On bir yaşında piyasa dublajı yapmaya başlayan sanatçının ilk deneyimlerinden biri, bir Yeşilçam filminde söylediği tek kelimelik bir replikti.
Üstelik bu ilk deneyim, Orhan Gencebay’ın rol aldığı bir filmde yalnızca “evet” demekten ibaretti.
Şimdi düşününce insan gülümsemeden edemiyor. Bugün onlarca filmde, dizide ve animasyonda sesini duyduğumuz bir sanatçının ilk dublaj deneyimi tek kelimelik bir cevap! Ama işte sanatın güzel tarafı da burada. Bazen yıllar sürecek bir mesleğin ilk adımı, birkaç saniyelik küçücük bir replik olabiliyor.
Elbette o tek kelimenin ardından çok daha uzun kayıtlar, farklı karakterler ve birbirinden değişik oyunculuk deneyimleri gelecekti.
Candaner, çocukluk yıllarında kamera önü oyunculuğunu da sürdürdü. Ancak on sekiz yaşına geldiğinde tercihini seslendirme çalışmalarından yana kullandı ve zamanla ağırlığını mikrofon başındaki oyunculuğa verdi. Böylece hayatının önemli bir bölümünü oluşturacak mesleki yolculuğunda yeni bir dönem başladı.
BİR DÖNEMİN UNUTULMAZ TELEVİZYON DİZİLERİ VE THALÍA
Birtanem Candaner’in adını geniş kitlelere duyuran çalışmaların başında, Meksikalı sanatçı Thalía’nın rol aldığı televizyon dizileri geliyor.
María Mercedes, Marimar ve Rosalinda…
Bu isimleri okurken doksanlı yılların televizyon günlerini hatırlayanlar mutlaka vardır. Akşam saatlerinde ekran karşısına geçilen, dizilerin yeni bölümlerinin merakla beklendiği, ertesi gün arkadaşlarla karakterlerin konuşulduğu zamanlar… O yıllarda televizyon yalnızca vakit geçirilen bir araç değil, ailece paylaşılan küçük bir alışkanlıktı.
Thalía’nın hayat verdiği karakterlerin Türkçe seslendirmelerinde Birtanem Candaner’in yer alması, sanatçının kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu.
Özellikle Marimar karakterini hatırlayanlar için bu sesin ayrı bir yeri olduğunu düşünüyorum. Çünkü bazı karakterler yıllar geçse de unutulmuyor. Aradan uzun zaman geçtikten sonra bile bir sahneye rastladığımızda çocukluğumuzun televizyon akşamlarına geri dönebiliyoruz.
Candaner’in Thalía ile özdeşleşen seslendirmeleri de tam olarak böyle bir hatıranın parçası.
Bir sanatçının farklı karakterlere hayat vermesi elbette büyük bir deneyim gerektiriyor. Ancak aynı oyuncunun farklı dizilerde canlandırdığı karakterlere ses verirken her birinin duygusunu ayrı ayrı yakalamak da başlı başına bir oyunculuk başarısı.
Bence bu diziler, Birtanem Candaner’in kariyerini anlatırken mutlaka özel bir yere konulmalı. Çünkü kimi sanatçılar vardır, bir yapımla hatırlanır; kimileri ise birden fazla kuşağın anılarında kendisine yer bulur.
HOLLYWOOD’UN TANINMIŞ İSİMLERİNE TÜRKÇE SESİYLE EŞLİK ETMEK
Candaner’in sanat yolculuğu televizyon dizileriyle sınırlı kalmadı. Sinema dünyasında da birbirinden farklı oyunculara ve karakterlere sesiyle hayat verdi.
Kate Winslet, Keira Knightley, Naomi Watts, Kate Beckinsale, Jennifer Aniston, Jessica Alba, Salma Hayek ve Julia Roberts gibi uluslararası alanda tanınan oyuncularla ilişkilendirilen seslendirme çalışmaları bulunuyor.
Bu isimlerin yer aldığı filmleri düşündüğümüzde karşımıza oldukça geniş bir sinema dünyası çıkıyor.
Örneğin Kate Winslet’in canlandırdığı Rose karakteriyle hafızalara kazınan Titanik… Birçok insan için yalnızca bir aşk hikâyesi değil, sinema tarihinin unutulmayan yapımlarından biri. Filmin duygusal sahnelerinde Rose’un yaşadıkları kadar seslendirme performansının da izleyici üzerindeki etkisi büyük.
Keira Knightley’nin Karayip Korsanları serisindeki Elizabeth Swann karakteri de bir başka önemli örnek. Naomi Watts’ın King Kong filmindeki Ann Darrow karakteri ve Kate Beckinsale’in Pearl Harbor’daki Evelyn Johnson rolü de Candaner’in seslendirme kariyerinde anılan çalışmalar arasında.
Bütün bunları düşündüğümüzde mikrofon başında geçirilen zamanın ne kadar farklı dünyalara açıldığını daha iyi anlıyoruz. Bir gün tarihi bir maceranın içerisinde, başka bir gün romantik bir hikâyede, ardından bambaşka bir karakterin duygularını izleyiciye aktarmak…
Üstelik bütün bunları yaparken sesin karakterle bütünleşmesini sağlamak gerekiyor. İşte seslendirme sanatçılığının görünmeyen ama en değerli taraflarından biri de burada yatıyor.
ÇOCUKLARIN HAFIZASINDA YER EDEN ANİMASYON KARAKTERLERİ
Birtanem Candaner’in seslendirme kariyerinde benim ayrıca üzerinde durmak istediğim alanlardan biri de çizgi filmler ve animasyon yapımları.
Pokémon, Digimon, Powerpuff Girls, Teletubbies, Monster Rancher, Sakura ve Küçük Penguen Pororo gibi yapımlarda gerçekleştirilen seslendirme çalışmaları, sanatçının farklı yaş gruplarına ulaşmasını sağladı.
Özellikle Pokémon’un Misty karakteri, bu yapımlar arasında dikkat çeken örneklerden biri.
Bir dönem televizyon karşısında Pokémon izleyen çocukları hatırlayalım. Ash’in maceraları, Pikachu’nun sevimli hareketleri ve Misty’nin zaman zaman çıkışları… O günlerde hepimizin favori karakterleri vardı. Kimimiz Ash’in yerinde olmak isterdik, kimimiz Pikachu’yu yanımızdan ayırmazdık. Hatta bazı karakterlerin davranışlarına kızdığımız bile olurdu.
Bugün o yılları hatırladığımızda yüzümüzde oluşan tebessümün arkasında, bu karakterlere Türkçe sesleriyle hayat veren sanatçıların da emeği bulunuyor.
Animasyon seslendirmesi, sanıldığı kadar kolay bir alan değil. Çünkü gerçek bir oyuncunun mimiklerini takip etmek yerine, çizilmiş bir karakterin hareketlerine ve duygularına uygun bir performans oluşturmak gerekiyor. Karakterin neşesini, öfkesini, korkusunu ve heyecanını yalnızca sesle hissettirmek büyük bir yorum gücü istiyor.
Candaner’in bu alandaki çalışmaları da kariyerinin ne kadar farklı yönlere uzandığını gösteriyor.
YERLİ DİZİLER, RADYO TİYATROLARI VE FARKLI SESLENDİRME DENEYİMLERİ
Sanatçının kariyerinde yerli televizyon dizilerinin de önemli bir yeri bulunuyor. Aşka Sürgün, Serseri, Koçum Benim ve Cinlerle Periler gibi yapımlarda gerçekleştirilen seslendirme çalışmaları bunlardan bazıları.
Özellikle Aşka Sürgün dizisinde Beren Saat’in canlandırdığı Zilan karakterine ses vermesi, sanatçının kariyerinde dikkat çeken deneyimlerden biri.
Beren Saat ile ilgili yıllar sonra anlattığı bir anı da oldukça güzel. Candaner’in aktardığına göre Beren Saat, dizinin seslendirme kaydı sırasında kendisiyle tanışmaya gelmiş ve sesini kullandığı için teşekkür etmiş. Genç oyuncunun, seslendirme sanatçısını merak ettiğini söylemesi ve tanışmak istemesi Candaner’i etkilemiş.
Bence bu küçük gibi görünen anının üzerinde biraz durmak gerekiyor. Çünkü çoğu zaman ekranın önündeki oyuncuyu tanıyoruz ama onun performansını başka bir dilde veya başka bir sesle izleyiciye ulaştıran sanatçıyı tanımıyoruz. Bir oyuncunun, kendi sesini başka bir sanatçıdan dinleyerek ona teşekkür etmek istemesi, mesleğin görünmeyen tarafına verilmiş güzel bir değer.
Candaner’in kariyerinde radyo tiyatroları da bulunuyor. On Küçük Zenci, Katil Kim ve Kaçık gibi çalışmalar, sanatçının yalnızca görüntüye eşlik eden bir ses olmadığını, dinleyicinin zihninde bir hikâye oluşturabilen oyunculuk deneyimine de sahip olduğunu gösteriyor.
Reklam seslendirmeleri ve sesli kitap çalışmaları da bu geniş kariyerin diğer parçaları arasında.
BİRİKİMİNİ YENİ NESİLLERLE PAYLAŞMAK
Yıllar boyunca farklı projelerde yer alan bir sanatçının deneyimlerini kendisinden sonra gelen kuşaklara aktarması da mesleğin geleceği açısından oldukça değerli.
Birtanem Candaner’in eğitmenlik çalışmaları bu noktada dikkat çekiyor. Federal Film Akademi ile bağlantılı eğitim faaliyetlerinde bulunan sanatçı, 2018 yılında İstanbul Aydın Üniversitesi’nde düzenlenen Dublaj Sanatçıları ile Mikrofon Oyunculuğu etkinliğinde de yer aldı. 2023 yılında ise Acunmedya Akademi’de Kadir Özübek ile birlikte bir MasterClass gerçekleştirdi.
Bu çalışmalarda mikrofon oyunculuğu, diksiyon, hitabet, diyafram kullanımı ve duyguların ses yoluyla aktarılması gibi konular ele alındı.
Aslında bu eğitimlerin üzerinde düşününce seslendirme sanatçılığının ne kadar fazla ayrıntı içerdiğini bir kez daha görüyoruz. Bir karakterin ağlamasını seslendirmekle gerçekten ağlamak arasında nasıl bir fark var? Gülerken karakterin duygusunu kaybetmemek nasıl mümkün oluyor? Nefesi doğru kullanmak, bir sahnenin bütün akışını nasıl etkiliyor?
Bunların hepsi deneyimle, çalışmayla ve mesleğe duyulan saygıyla gelişen beceriler.
Yıllarını bu işe vermiş bir sanatçının bildiklerini gençlerle paylaşması, yalnızca bir eğitim faaliyeti değil, aynı zamanda mesleğin geleceğine yapılan bir katkı.
BİR MİKROFON, BİNLERCE KARAKTER VE GERİDE KALAN GÜZEL ANILAR
Birtanem Candaner’in sanat yolculuğuna baştan bugüne baktığımızda, karşımızda çocuk yaşta kamera karşısına geçen, bale ve jimnastikle ilgilenen, İstanbul Radyosu’nda mikrofonla tanışan ve henüz on bir yaşında dublaj dünyasına adım atan bir sanatçı görüyoruz.
Yıllar içerisinde Thalía’nın unutulmayan televizyon karakterlerinden Hollywood sinemasının tanınmış oyuncularına, çocukluğumuzun animasyon kahramanlarından yerli dizilere kadar uzanan geniş bir çalışma alanında yer aldı. Radyo tiyatroları, reklamlar ve eğitim faaliyetleriyle de sanat hayatını farklı alanlarda sürdürdü.
Bugün seslendirme dünyası da büyük bir değişimden geçiyor. Yapay zekâ, dijital platformlar, değişen kayıt koşulları ve sanatçıların emeklerinin korunması gibi konular sektörün geleceğini yakından ilgilendiriyor. Bu nedenle yılların deneyimine sahip sanatçıların görüşleri ve birikimleri her zamankinden daha önemli.
Çünkü bir karaktere ses vermek, yalnızca önündeki metni okumak değildir. Bazen bir insanın gözyaşını, bazen bir çocuğun heyecanını, bazen de yıllar sonra hatırlanacak bir gülümsemeyi sesinle anlatabilmektir.
Ben Vural Korkmaz olarak sanatçıların kariyerlerini incelerken onların yalnızca hangi yapımlarda yer aldıklarına değil, bu noktaya gelene kadar nasıl bir yol yürüdüklerine de bakmayı seviyorum. Birtanem Candaner’in hikâyesi de bana çocuklukta atılan küçük bir adımın, yıllar içerisinde nasıl uzun ve emek dolu bir sanat yolculuğuna dönüşebileceğini bir kez daha hatırlattı.
Yazımın sonunda küçük bir tebessümle şunu söylemek istiyorum: Belki yıllar önce televizyon karşısında Marimar’ı izlerken, belki Titanik’te Rose’un hikâyesine üzülürken, belki de Pokémon’da Misty’nin Ash’e çıkışlarına gülerken aynı sanatçının sesine farklı zamanlarda eşlik ettik. Biz karakterleri hatırladık, onların hikâyelerini sevdik; o hikâyelerin bize ulaşmasında emeği olan sesleri ise çoğu zaman tanımadık.
İşte bu nedenle bugün biraz da mikrofonun arkasındaki emeği konuşmak istedim.
Sanat yolculuğunda çocukluk yıllarından bugüne uzanan birikimiyle Birtanem Candaner’e emekleri ve seslendirme dünyasına kattıkları için teşekkür ediyor, sanat hayatında nice güzel çalışmalar diliyorum.
Çünkü bazı sesler yalnızca duyulmaz; yıllar geçse de hatırlanır.
